Cografya'nin kullandigi uc temel prensibi vardir.
Bunlar; dagilis, ilgi ve baglilik ile nedensellik 'tir.Cografyaci arastirmalarini bu uc temel prensibe gore yaparak ortaya koyar.
1. Dagilis Prensibi: Bu prensip cografyanin en onemli prensibidir. Cografya arastirmalarina neden olan konularin belirli bir alandaki yayilisi, ve bulunus bicimleri, dagilis olarak ifade edilir. Buradaki alan bir yore olabilecegi gibi, havza, bolum, bolge, ulke, kita ve hatta dunya olabilir.
Dagilisi gosterilecek olan konu ise; bitki ortusu, yer sekilleri, sicaklik, yagis, nufus, tarim alanlari, sanayi kuruluslari gibi daha pek cok veri olabilir. Bu verilerden bir kismi yeryuzunun dogal ozellikleridir. Diger bir kismi ise insan etkinlikleri sonucu ortaya cikmis eserlerdir.
Cografyada bir konunun veya olayin dagilisi belirtilirken dikkat edilmesi gereken en onemli nokta yayilis bicimlerinin ayrı ayri ifade edilmesidir. Ornegin tarim alanlarinin Turkiye'deki dagilisi yapilirken once yatay dagilis belirtilir. Bu dagilis harita uzerinde gosterilir. Haritaya bakıldıgı zaman Turkiye'deki tarım alanlarının nerelerde bulunduğu, ne kadar yuzolcumu kapladıgı hakkındaki bilgiler anlaşılabilir. Dagilisin belirtilmesi gereken baska bir ozelligi ise dikey dagilistir. Bu Ozellik, esyükselti egrilerinin bulunmadığı, haritalarda gosterilemez. Eger bir cografi bilginin yatay dagılışı yanında dikey dagilisinin da gosterilmesi isteniyorsa, uygun araliklarla esyukselti egrilerinin cizilmesi gerekir. Cografya arastirmalarinda yatay dagilis kadar dikey dağılış da onemlidir. Ornegin Akdeniz, Ege denizi ve Karadeniz kiyi yorelerinde ormanlar hemen denizin kenarindan baslar, Buna karsilik diger bolgelerde orman alt siniri cok daha yukseklerden (1000-1200 m.) baslamaktadir. Dagilisin ucuncu ozelligi ise zamanda dagilistir. Zamanda dagilisin gosterilebilmesi için veriler zaman bolumlerine (yil, ay, gun gibi) ayrilarak ifade edilir. Zamanda dagilis genellikle grafiklerle ifade edilir.
2. İlgi ve Baglilik Prensibi: Cografyanın konusu olan her olay veya olgu, baska bir olay veya olgu ile ilgilidir. Turkiye'de tarım alanlarının dagilisi ile aluvyal ovalar ve alcak platolar arasinda yakin bir ilgi vardir. Cunku Turkiye'deki tarimin onemli bir kismi bu araziler üzerinde yapilmaktadir
Kultur bitkilerinin ekim alanlariyla oradaki iklim ozellikleri arasinda yakin bir ilgi vardir Cünkü her bitkinin yetisip olgunlasabilmesi, meyve verebilmesi icin yil icinde belirli devrelerde belirli olcude suya ve sicakliga ihtiyaci vardir. Bunyesinde bol miktarda su bulunduran muz meyvesi en hafif don olayından bile etkilenir. iste bundan dolayı muz, kislari ilik gecen Akdeniz ikliminde yetisir. Yani muz ekim alanlariyla kislari iliman gecen iklim arasinda yakin bir ilgi vardir.
3. Nedensellik Prensibi: Her bilimde oldugu gibi cografyada da "neden" sorusu sık sık sorulur Bu sorunun cevabi mutlaka verilmelidir. Cunku her seyin bir nedeni vardir. Ulkemizdeki tarım alanları ornegi ele alınarak nedensellik prensibi soyle aciklanabilir: Ege Bolgesi'ndeki vadi tabanı duzluklerinde ve cokuntu ovalarında pamuk tarımı onemli yer tutar. Buna karsilik Dogu Anadolu Bölgesi'nin vadi tabanlarında ve cokuntu ovalarinda (Igdir Ovası haric) bu bitki yetisemez. Bunun nedeni, Dogu Anadolu Bolgesi'ndeki yaz sıcaklıklarının bu bitkinin yetişmesi icin yeterli olmamasıdır, Akdeniz ve Ege bolgelerinde yetisen turuncgillerin Dogu Anadolu Bolgesi'nde yetisememesinin nedeni de soyle açıklanır; Turuncgil meyveleri bünyelerinde bol su bulundururlar. Onun icin kıs soguklarında donarlar. Ayrıca turuncgil agacları da siddetli karasal iklimin kis soguklarına karsi dayanikli degildir.
Cografyanin yukarida belirtilen dagilis, nedensellik, ilgi ve baglilik prensipleri, sadece cografyanin kullandigi (patenti cografyaya ait olan) prensipler degildir. Gunumuzde butun bilimler birbiriyle icice girmis durumdadir. Buyuk projeler cesitli alanlara mensup kisilerden oluşan araştırmacılar grubu tarafından yurutulmektedir. Onun icin gunumuzde nedensellik prensibinin sadece coğrafyaya ait olduğunu söylemek bilimsel dusunceye aykiridir, Boyle bir iddia ancak günümüz dünyasında bilimsel düşünceyi iyi kavrayamamanin bir urunu olabilir. Hic bir bilim dusunulemez ki "neden" sorusunun cevabini bulmaya çalışmasın. Onun icin nedensellik prensibi sadece coğrafyaya ozgu bir prensip degildir. Butun bilimlere aittir. Daislis prensibi de yine bir cok bilim tarafindan kullanilir. Toprak haritasını yapmayan yani topraklarin dagilisini gostermeyen bir toprak bilimi dusunulemez. Ayni durum jeoloji ve diger pek cok bilim icin de gecerlidir.
aradiginiz kelimenin
bulundugu araligi seciniz..
Cografyacının Sozlugu