NASA Mars’ta suyun sivi halde ve ustelik akar vaziyette bulunduguna dair kanitlari acikladı. Suyun actigi kanallardan 10 yuzme havuzuna yakin su aktigi tahmin ediliyor.
NASA’nin Mars yorungesindeki Mars Global Surveyor (MGS) aracinin 2005’te cektigi fotoğraflar, Mars’ta kimi bolgelerde yasama elverisli ortamlarin olabilecegini gosteriyor. MGS’nin cektigi fotograflarda akar vaziyetteki su kanallari belirlendi. Bilim insanları suyun yuzey altindan kayaklandigini, kanallarin debisinin tahminen 5 ila 10 yuzme havuzu kadar su tasidigini tahmin ediyor. NASA uzmanlari bulgulari akarsu olarak yorumlarken, bazi bilim insanlari da soz konusu kanallarin sivi karbondioksit olabilecegini de dusunuyor. Bu gorusu savunan uzmanlar, suyun yuzeyin altinda bulunuyor olabilecegini, ancak bu olasilikta dahi mikrobiyolojik yasamin filizlenmis olacagini vurguluyor.
Yorungedeki Mars Global Surveyor uzay aracinin goruntuledigi kanalların jeolojik anlamda yeni olustugu belirlendi. Kanallarin hizli akan su, veya sivi CO2, tarafindan şekillendigi dusunuluyor, zira kanallarin ic duvarlarinin yuksek ve dik olmasi suyun hizla topragi oydugunun bir kaniti sayiliyor. MGS’deki kamerayi yoneten uzmanlar soz konusu kanallarin farkli acilardan binlerce fotografini cekerek mevcut gozlemleri dogrulamaya calısacak.
SU DERiNDEN GELiYOR
Mas yuzeyine cikan sivi su, soguk hava kosullarinda kisa zamanda donuyor. Bilim insanlarının tahmini soyle, ilk su yuzeye çiktiginda donmus olabilir, derinden gelen su donmuş kabugun altından akmaya devam eder ve bu da kanalların derinleşmesine neden olur. Fotograflarda gorulen o ki, kanallar bu senaryoyu dogrular nitelikte derin.
AKAR SU KANALLARI OYDU
Akar halde suyun oyduğu dusunulen kanallarin ilk fotografları 1999-2001 arasında cekilmis, bolge daha sonra 2004 ve 2005’te bir kez daha goruntulenmisti. Aradan gecen zamanda gozlem bölgelerinde yeni oyuklarin acildigi belirlendi, bu suyun hala akar vaziyette olduğunun bir isareti. Her iki seferde de suyun akar halde bulunduğuna dair gozlemler birbirleriyle ortusmustu. Gozlemlerde dikkati çeken tortu tabakasının varlıgı, suyun hızlı akmasına baglaniyor, cunku ancak hizli akan su gerisinde camur veya tuzdan olusan bir tortu bırakabiliyor.
KISACA SU VAR, BELKİ YAŞAM DA
Bazi bilim insanlari ise, sivi halde su yerine sivi karbondioksidin kanallari actigini dusunuyor, zira bircok bilgisayar modellemesine gore, sivi halde su gezegen yuzeyinin ancak birkac kilometre altinda bulunabilir. Sivi karbondioksit ise yuzeye daha yakın bolgelerde, sıcaklığın -107 santigrat derece oldugu noktalarda dahi bulunabiliyor. Suyun sivi halde yüzeyin derinliklerinde bulunmasi dahi, en azindan mikrobiyolojik yaşamin varligina yetiyor.
NASA, simdiye dek 240.000 fotograf ceken Mars Global Surveyor ile iletisimi Kasim ayinda kaybetmis, tum cabalara karsin iletisim kurulamamisti. NASA 1996’da gonderilen aracin yorungede kayboldugunu dusunuyor.
Kaynak: Araştirma Science dergisinde yayimlanmistir.
