IZMIR _ EFES
Izmir ili Selcuk ilcesi sinirlari icindeki Efes antik kenti'nin ilk kurulusu M.O. 6000 yillarina, Neolitik Doneme (Cilalı Tas Devri) kadar inmektedir. Son yillarda yapilan arastirmalar ve kazilarda Efes cevresindeki hoyukler ve kalenin bulundugu Ayasuluk Tepesi'nde Tunc caglari ve Hititler'e ait yerlesimler saptanmistir. Hititler Donemi'nde kentin adı Apasas'tir. M.O. 1050 yillarinda Yunanistan'dan gelen gocmenlerin de yasamaya basladigi liman kenti Efes, M.O. 560 yilinda Artemis Tapınagi cevresine tasinmistir. Bugun gezilen Efes ise, Buyuk Iskender'in generallerinden Lysimakhos tarafindan M.O. 300 yillarinda kurulmustur. Lysimakhos, kenti Milet'li Hippodamos'un buldugu "Izgara Plan"a gore yeniden kurar. Bu plana gore, kentteki butun cadde ve sokaklar birbirini dik olarak keser.
Hellenistik ve Roma caglarında en gorkemli donemlerini yasayan Efes, Roma Imparatoru Augustus zamaninda, Asya Eyaleti'nin baskenti olmus ve nufusu o donem (M.O. 1.-2. yuzyil) 200.000 kisiyi asmistir. Bu donemde her yer mermerden yapilmis anitsal yapilarla donatilir.
M.O.4. yuzyilda limanin dolmasiyla Efes'te ticaret geriler. Imparator Hadrian limani birkac kez temizletir. Liman kuzeyden gelen Marnas Cayi ve Kucuk Menderes nehrinin getirdigi aluvyonlarla dolar. Efes denizden uzaklasir. 7. yuzyilda Araplar bu kiyilara saldirir. Bizans doneminde tekrar yer degistiren ve ilk kez kuruldugu Selcuk'taki Ayasuluk Tepesi'ne gelen Efes, 1330 yilinda Turkler tarafindan alinir. Aydinogullari'nin merkezi olan Ayasuluk, 16. yuzyildan itibaren giderek kuculmeye baslamistir. Gunumuzde bolgede, 30.000 nufuslu turistik Selcuk ilcesi bulunmaktadir.
Efes oren yerinde, Hadrianus Tapinagi girisindeki frizde Efes'in 3 bin yillik kurulus efsanesi su cumlelelerle yer alir: Atina krali Kodros'un cesur oglu Androklos, Ege'nin karsi yakasini kesfetmek ister. Once, Delfi kentindeki Apollon Tapinagi'nin kahinlerine danisir. Kahinler ona, balik ve domuzun isaret ettigi yerde bir kent kuracagini soyler. Androklos bu sozlerin anlamini dusunurken Ege'nin lacivert sularina yelken acar... Kaystros (Kucuk Menderes) Nehri'nin agzindaki korfeze geldiklerinde karaya cikmaya karar verirler. Ates yakarak tuttukları balikları pisirirlerken caliların arasindan cikan bir yabandomuzu, baligi kaparak kacar. Iste kehanet gerceklesmistir. Buraya bir kent kurmaya karar verirler...
Dogu ile Bati arasinda baslica kapi durumunda olan Efes onemli bir liman kenti idi. Bu konumu Efes'in caginin en onemli politik ve ticaret merkezi olarak gelismesini ve Roma Devrinde Asia eyaletinin baskenti olmasini saglamıstir. Efes, antik cagdaki onemini yalnizca buna borclu degildir. Anadolu'nun eski anatanrica (Kybele) gelenegine dayali Artemis kultunun en buyuk tapinagi da Efes'de yer alir. Efes'teki Artemis Tapinagi dunyanin yedi harikasindan biri olarak kabul edilir.
M.O.6. yuzyilda bilim, sanat ve kulturde Milet ile birlikte en on sirada yer alan Efes, bilge Herakleitos, ruya tabircisi Artemidoros, sair Callinos ve Hipponaks, gramer bilgini Zenodotos, hekim Soranos ve Rufus gibi unlu kisileri yetistirmiştir.
