Biruni (973 - 1051)
Unlu islam bilginlerinden biridir.Ayrica en unlu Turk bilginlerindendir. Tam adi Ebu Reyhan Muhammed bin Ahmed el-Biruni’dir. Batı dillerinde adi Alberuni veya Aliboron olarak gecer. Astronomi, matematik, doga bilimleri, cografya ve tarih alanindaki calismalariyla taninir. Yasami ustune ayrıntılı bilgi yoktur.
Biruni, 4 Eylul 973'te Harezm'de dogdu. Biruni, Harezm sarayinda astronomi ve matematik ogrendi. Harezm’deki kargasaliklar yuzunden bir sure iran'da kaldi. Ardindan Ziyariler hukumdari Kabus bin Vasmgir’in sarayina girdi. Bir tur tarih yapiti olan el-Asaru'l-Bakiye'yi (Geride Kalan Yuzyillar) orada yazarak sultana sundu. Harezm'e dondukten sonra, Sultan Memun bin el-Memun'un sarayinda Ibni Sina, Ibn Miskeveyh, Ebu Nasr gibi bilginlerle birlikte calisti. Gazneli Mahmud'un Harezm ulkesini fethetmesinden sonra Gazne kentine yerlesti. Gazneli sarayinda buyuk saygi gordu. Son yillarini Gazne’de gecirdi ve burada oldu.
Biruni, degisik alanlarda pek cok kitap yazmistir. Nihayatu'l-Emakin ("Mekanlarin Sonlari") adlı yapiti, cografyadan, jeoloji ve jeodeziye (yeryuzu duzlemini olcme bilgisi) kadar bir dizi konudaki yazilarini icerir. Sultan Mesud'a sundugu el-Kanunu'l-Mesudi, Biruni’nin astronomi alanindaki en onemli yapitidir. Bilim tarihcilerine gore Biruni, Kopernik'le başlayan cagdaş astronominin temellerini atmistir. Batlamyus ve Aristoteles'in kuramlarina karsi cikarak dunyanın duragan degil, donen bir kutle oldugunu ileri surmustur. Kitabu’l-Camahir fi Marifeti'l-Cevahir ("Cevherlerin Ozellikleri Ustune") adli yapitinda, 23 kati cismin ve 6 sivinin ozgul agirliklarini bugunku degerlerine cok yakin olarak saptamistir.
Biruni, bilim ve felsefe alanındaki calisma ve arastirmalarinda buyuk olcude islam dusuncesinin etkisinde kalmistir. Evrenin "oncesiz" olmadigini, bir Tanri'nin varligina gereksinimi oldugunu ileri surmustur. Biruni bu savi ile, evrenin "oncesiz" oldugu dusuncesini savunan Ibn Sina'dan ayrilir. Batı'da "Aliboron" adiyla bilinen Biruni'nin yapitlari bircok Batı diline cevrilmistir.
