Geobilim = CoÄŸrafya

#3

BASINÇ
Türkiye’de mevsimlere, deniz ve karalara ve yerel ısınma farklarına baÄŸlı olarak oluÅŸan basınç merkezlerinin yanı sıra, Türkiye’nin dışında oluÅŸan ve Türkiye’yi etkisine alan gezici basınç merkezleri de bulunmaktadır.

Türkiye’yi en çok etkileyen basınç merkezleri ÅŸunlardır:
a. Sibirya Antisiklonu: Sibirya üzerinde oluÅŸur. Türkiye’yi kışın etkiler. SoÄŸuk ve kar getirir. 60° enlemleri çevresinde oluÅŸmasına raÄŸmen, soÄŸumadan dolayı termik kökenlidir.

b. Asor Antisiklonu: Atlas Okyanusu üzerindeki Asor Adaları çevresinde, 30° DYB alanına baÄŸlı olarak oluÅŸur. Kış mevsiminde Sibirya antisiklonu ile birleÅŸerek Türkiye üzerinde etkili olduÄŸunda Ä°zlanda siklonu Türkiye’ye sokulamaz. Bunun sonucunda da ülkemizde kışlar soÄŸuk, sert ve kar yassı, geçer.

c. Basra Siklonu: Basra Körfezi çevresinin aşırı ısınmasıyla oluÅŸur. Samyeli rüzgarları vasıtasıyla Akdeniz ve GüneydoÄŸu Anadolu bölgelerinde etkili olur. Havadaki nemi kurutarak sıcaklık ve buharlaÅŸmayı arttırır 30° Kuzey enlemi çevresinde oluÅŸmasına raÄŸmen, ısınmadan dolayı termik kökenlidir. Türkiye’de yaz mevsiminde etkilidir.

d. Ä°zlanda Siklonu: Ä°zlanda üzerinde oluÅŸur. Türkiye’de kışın ve ilkbaharda etkili olur. Etkili olduÄŸunda Türkiye’de kışlar ılık, kısa ve yaÄŸmurlu geçer. 60° enlemleri çevresinde oluÅŸtuÄŸu için dinamik kökenlidir.
YÜKSEK BASINÇLAR
1)Sibirya Termik Y.B : 60° enlemlerinde oluşmuştur. Türkiye’de kışın etkilidir. Etkili olduğu dönemlerde kışlar çok soğuk ve kar yağışlı geçer. Türkiye’ye Kuzeydoğudan sokulur.
2)Asor Dinamik Y.B : 30° enlemlerinden kaynağını alır. Türkiye’de bütün yıl etkilidir. En fazla yazın etkilidir. Etkili olduğu yaz mevsiminin kurak olmasının başlıca sebebidir (Alçalıcı hava hareketinden dolayı). Bu basıncın etkisiyle Ege Kıyıları boyunca kuzeyden esen Etezyen rüzgarı oluşur. Yurdumuza kuzeybatıdan sokulur.
ALÇAK BASINÇLAR
1)İzlanda Dinamik A.B : 60° enleminde kaynağını alır. Türkiye’de kışın etkilidir. Etkili olduğu dönemde kışlar ılık ve yağışlı geçer. Kuzeybatıdan sokulur.
2)Basra Termik A.B: (30° Kuzey) Türkiye’de yazın ekilidir. Yurdumuza Güney Doğu Anadolu Bölgesinden itibaren sokulur ve sıcaklığı artırır.

RÃœZGARLAR
Türkiye’ye, kuzeybatı, kuzey ve kuzeydoÄŸudan esen rüzgarlar enlemin etkisiyle, hava sıcaklığını düşürürler. Güneybatı, güney ve güneydoÄŸudan esen rüzgarlar ise hava sıcaklığını yükseltirler.

a. Soğuk Yerel Rüzgarlar:
Karayel: Balkanlar’daki yüksek basınç ve Basra Körfezi’ndeki alçak basınç sonucu oluÅŸur. Kuzeybatıdan soÄŸuk ve kuru olarak eser. Kış mevsiminde Marmara Bölgesi ile Batı Karadeniz’de sıcaklıkları azaltarak kar yağışına neden olur.

Yıldız: Kuzeyden eser. Karadeniz üzerinden geldiÄŸi için soÄŸuk ve nemlidir. Karadeniz DaÄŸları’nda yağış bırakır.

Poyraz: Marmara, Karadeniz ve İç bölgelerimize kuzeydoÄŸudan esen soÄŸuk, kuru bir rüzgardır. DoÄŸu Avrupa’daki yüksek basıncın etkisi sonucunda oluÅŸur. Kışın sıcaklıkları azaltarak kar yağışına neden olur. Yaz poyrazı ise serin ve kuru olarak eser.

Ege Denizi’nde, yazın poyraz benzeri rüzgarlar tam kuzeyden eserler. Eski Yunanlılar bu rüzgarlara, ticaret rüzgarı anlamında Etesia demiÅŸlerdir. Bugün de, Dünya literatüründe Ege Denizi’nde yazın kuzeyden esen rüzgarlara etezyen denilmektedir.

4)Etezyen:Ege Kıyılarına yazın kuzeyden esen soğuk rüzgardır. Asor Y.B etkisiyle oluşur.
b. Sıcak Yerel Rüzgarlar
Lodos: Kuzey Afrika’daki yüksek basınç ve Hazar Denizi’ndeki alçak basınç sonucu oluÅŸur. Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinde etkilidir. Akdeniz’den geldiÄŸi için nemli ve sıcaktır. İç kesimlere sokulurken yükseltinin etkisiyle soÄŸuyarak yağışa neden olur. Kış mevsiminde etkili olduÄŸu bölgelerde, sıcaklığı arttırarak kar erimelerine neden olur.
Kıble: Güneyden eser. İç kesimlerimizde etkili olur. Akdeniz Bölgesi’nde nemli ve sıcak, iç kesimlerde ise, kuru ve sıcak olarak eser.

KeÅŸiÅŸleme (Samyeli): 30° enlemi çevresindeki dinamik yüksek basıncın etkisi sonucu oluÅŸur. Suriye Çölü’nden GüneydoÄŸu Anadolu’ya doÄŸru eser. Sıcak ve kurudur. Bitkiler üzerinde kurutucu etkisi vardır.

Türkiye soğuk aylarda polar, sıcak aylarda ise tropikal hava kütlelerinin etkisi altındadır:
1- Sibirya üzerinden gelen cP hava kütlesi karasal karakterli soÄŸuk ve kurudur. Kış aylarında sis ve ayaza neden olur, bazen Karadeniz’i geçerken nem kazanarak orografik yağışlar yapabilir.
2- Atlas Okyanusundan gelen mP hava kütlesi ise Avrupa ülkeleri ve Balkanları geçerek Ükemizi etkiler. Yerde belirgin olmayan A.B. Sistemleri ile gelmedikleri için kararsızlık yağışları yapar. Yağış olarak Karadeniz sahilinde yağmur iç kesimlerde kar bırakabilir. Akdeniz Üzerinden geldiğinde ise daha fazla etkili olur ve her türlü yağışı bırakır.
3- mT hava kütlesi sıcak ve nemli karakterli olduğu için batı bölgelerimizde oldukça fazla yağış bırakır.
4- cT hava kütlesi ise K. Afrika üzerinden gelir karasal sıcak ve kurudur. Kuzey sistemlerle karşılaşırsa Akdeniz cephesini oluÅŸturup yağış bırakabilir. DiÄŸer taraftan Akdeniz’den geçerken yeterli ölçüde nem kazandığı takdirde yine yağış yapması söz konusudur. Zaman zaman gördüğümüz çamur yağışları da bu hava kütlesinin ülkemizi etkilemesinin bir sonucudur.

1- Termik Basınç: Havanın ısınıp soğuması ile oluşan basınç türüne termik basınç denir.

a. Termik Alçak Basınç: Isınan havanın hacmi genişler, hafifler ve yükselir. Yükselen havanın yere uygulamış olduğu basınç da azalır. Böylece sıcaklıktan dolayı bir basınç azalması meydana gelir. Buna termik alçak basınç denir.
Ekvator ve çevresinde yıl boyunca sıcak hava şartları yaşandığından, burada sürekli termik alçak basınç alanı oluşur.

b. Termik Yüksek Basınç: Soğuyan havanın hacmi küçülür, sıkışır, ağırlaşır ve yere doğru çöker. Alçalan havanın yere uygulamış olduğu basınç da artar. Böylece havanın soğumasından dolayı atmosfer basıncı artar. Bu basınç türüne de termik yüksek basınç adı verilir.

Kutuplar ve çevresinde yıl boyunca soğuk hava şartları yaşandığından, burada sürekli termik yüksek basınç alanı oluşur.

2- Dinamik Basınç: Dünyanın günlük hareketine bağlı olarak Atmosferi oluşturan gazların alçalması veya yükselmesine bağlı olarak oluşan basınç türüne dinamik basınç denir.

a. Dinamik Alçak Basınç: Hava kütlelerinin karşılaşma sahasında çarpışarak yükselmeye zorlanırlar. Buna bağlı olarak atmosfer basıncı da azalır. Böylece dinamik alçak basınç oluşur.

Kutuplardan Kutup Rüzgarları ile 30° lerden gelen Batı Rüzgarları 60° enlemleri civarında karşılaşırlar. Çarpışan bu iki hava kütlesinin yükselmesi, atmosfer basıncının düşmesine neden olur. Böylece 60° enlemleri çevresinde sürekli dinamik alçak basınç alanı oluşur.

b. Dinamik Yüksek Basınç: Atmosferi oluşturan gazların dinamik etkenlerle yeryüzüne doğru alçalmasına bağlı olarak atmosfer basıncı da artar. Böylece dinamik yüksek basınç oluşur.

Ekvatorda ısınıp yükselen hava kütleleri, Troposfer’in üst kısımlarından kutuplara doğru hareket ederler. Dünya’nın dönmesine bağlı olarak yön değiştiren bu hava kütleleri, 30° enlemleri üzerinde birikirler. Burada biriken havanın yoğunluğu artar ve bundan dolayı alçalmaya zorlanır. Havanın yere doğru alçalması, yere uygulanan basıncın artmasına neden olur. Böylece 30° kuzey ve güney enlemleri çevresinde sürekli dinamik yüksek basınç alanı oluşur.ü

Türkiye’de Sıcak Yerel Rüzgarlar: Anadolu’da ise Akdeniz’de ve özellikle Güneydoğu Anadolu’da esen Sam veya Samyeli; Orta Anadolu’da Konya ve Tuz Gölü dolaylarında Kabayel ve Karapınar çevresinde oluşan Dağıl, sıcak ve nispeten çöl karakteri taşıyan rüzgarlardır.

Türkiye’de Soğuk Rüzgarlar: Anadolu’da özellikle kışın kuzey yönlerden esen rüzgarlar, sıcaklığın oldukça düşmesine neden olurlar. Kuzeybatıdan esen karayel ve kuzeyden esen yıldız Balkanlar ve Trakya’dan yurdumuza sokularak, soğuk hava baskınlarına, kar ve yağmurla karışık güçlü fırtınalara neden olurlar.

Kuzeydoğu yönlü olan poyraz, yıldız ve karayelden daha şiddetli olmakla birlikte kar yağışlarında miktar bakımın-dan o kadar değildir. Anadolu’da dondurucu ayaz deni-len kuru soğuk havanın hüküm sürmesine neden olur.
TÃœRKÄ°YE’DE ETKÄ°LÄ° OLAN RÃœZGARLAR
Türkiye Batı rüzgarları kuşağındadır.Ancak yerşekillerinden dolayı bu rüzgarların etkisi görülmez. Yurdumuz daha çok yerel rüzgarların etkisindedir.

#2

Bu yazı 28 Kasım 2007 Çarşamba tarihinde,saat 00:59 sularında , ödevler, ders konuları konuları altında yayınlandı.. Bu yazının cevaplarını RSS 2.0 bildirimi ile takip edebilirsiniz. Bu yazıya Cevap Yazabilirsiniz, veya Alıntı yapabilirsiniz.